# Năm học mới: chú ý dấu hiệu sức khỏe tinh thần của con
Khi năm học bắt đầu, nhiều phụ huynh tập trung vào điểm số, bài tập và lịch học thêm. Tuy nhiên phía sau một học sinh đi học đều đặn có thể là lo lắng, áp lực hoặc cảm xúc mà trẻ không biết chia sẻ. Nhận diện sớm những thay đổi tâm lý giúp can thiệp kịp thời trước khi vấn đề nghiêm trọng.
Tại sao cần quan tâm ngay từ đầu năm
Giai đoạn thiếu niên trẻ muốn độc lập hơn và ít kể chuyện cho cha mẹ. Một đứa trẻ ít nói có thể là dấu hiệu bình thường của lớn lên, nhưng im lặng kéo dài không nên bị bỏ qua. Trường học vừa là nguồn rủi ro (áp lực học tập, quan hệ bạn bè) vừa là nơi để phát hiện và hỗ trợ.
UNICEF Việt Nam phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy khoảng một trong năm thanh thiếu niên tại Việt Nam gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Con số này cho thấy nhu cầu quan tâm lớn, nhưng chỉ một tỉ lệ nhỏ phụ huynh nhận ra con mình cần hỗ trợ: khảo sát UNICEF năm 2023 ghi nhận chỉ 5,1% phụ huynh thấy con cần giúp đỡ. Tương ứng, chỉ 8,4% thanh thiếu niên gặp khó khăn về cảm xúc và hành vi tiếp cận được dịch vụ hỗ trợ.
Dấu hiệu dễ quan sát tại nhà và ở trường
- Rút lui khỏi bạn bè hoặc xa lánh hoạt động từng yêu thích.
- Mệt mỏi kéo dài, ngủ nhiều hơn bình thường hoặc rối loạn giấc ngủ.
- Thay đổi thói quen ăn uống: ăn ít hơn hoặc ăn nhiều hơn đột ngột.
- Suy giảm thành tích học tập hoặc mất tập trung liên tục.
- Biến đổi tính cách: dễ cáu giận, nhạy cảm quá mức, hay buồn bã.
- Hành vi tự làm hại hoặc tìm kiếm nội dung liên quan đến tự gây thương tích, tự tử trên mạng.
Khi nhiều dấu hiệu xuất hiện cùng lúc, hoặc biểu hiện kéo dài, cần coi trọng và theo dõi.
Cách tiếp cận phù hợp của phụ huynh
Đừng đợi đến khi có khủng hoảng mới hỏi han. Những cuộc trò chuyện ngắn, bình thường trong ngày có hiệu quả hơn buổi "kiểm tra tâm lý". Thời điểm phù hợp gồm ăn tối chung, khi đi bộ, lúc chở con đến trường hoặc khi làm việc nhà cùng nhau.
Khi bắt chuyện, tránh tạo áp lực hoặc phán xét. Một lời nhắc đơn giản rằng cha mẹ luôn sẵn sàng lắng nghe có thể giúp trẻ mở lòng. Giữ thái độ bình tĩnh và chấp nhận cảm xúc của con dù bạn không đồng ý với hành động.
Khi nào cần tìm trợ giúp chuyên môn
- Con có hành vi tự làm hại hoặc nói về tự tử.
- Triệu chứng kéo dài và ảnh hưởng rõ rệt đến học tập, giấc ngủ, mối quan hệ.
- Phụ huynh cảm thấy không thể giúp con một mình hoặc lo sợ cho an toàn của con.
Tìm hỗ trợ từ cán bộ tư vấn trường học, bác sĩ nhi khoa, bác sĩ tâm thần hoặc các dịch vụ sức khỏe tâm thần dành cho thanh thiếu niên.
Kết luận
Năm học mới là dịp để phụ huynh vừa theo dõi tiến bộ học hành vừa để ý sức khỏe tinh thần của con. Phát hiện sớm qua những thay đổi hành vi, cảm xúc và thói quen giúp can thiệp kịp thời. Khi cần, tìm trợ giúp chuyên môn để bảo đảm an toàn và hỗ trợ phù hợp cho trẻ.